DEMOKRASİ TANKLA MI, İNSANLA MI ANLATILIR?
“Demokrasi tankla tüfekle değil, özgür insanla gelir.” Bu cümle, sadece bir siyasi söylem değil; aynı zamanda kamusal alanın nasıl bir hafızayla inşa edileceğine dair güçlü bir tercihtir. Merkezefendi Belediyesi’nin aldığı kararla “Tanklı Anıt”ın kaldırılıp yerine “İnsanlı Anıt” yapılması tam da bu tercih üzerinden okunmalıdır.
Peki, bir anıt nedir? Taştan, bronzdan, betondan, fiberglastan bir yapı mı? Yoksa bir toplumun kendini nasıl hatırlamak istediğinin ifadesi mi?
DEMOKRASİ TANKLA TEMSİL EDİLMEZ, KORKU ÜZERİNDEN SEMBOL OLMAZ!
15 Temmuz Darbe Girişimi’nin ardından Türkiye’nin pek çok yerinde tank figürlü anıtlar yapıldı. Merkezefendi’deki anıt da dönemin belediye başkanı Muhammet Subaşıoğlu devrinde inşa edilmişti. Tank, o geceye dair sembolik bir anlatımdı: Özetle; “Direnişin önündeki tehdit.” Ancak aradan geçen yıllar bizim için başka bir soruyu da gündeme getirdi: “Demokrasiyi anlatırken tehdidi mi merkeze koymalıyız, yoksa değerleri mi?” Göreve ikinci kez geldikten sonra bu tartışmayı gündeme taşıyan Şeniz Doğan, tercihini de açık biçimde ortaya koydu. Demokrasi ve barışın tankla temsil edilemeyeceğini savundu. Onun yaklaşımı, korkuüzerinden değil; özgürlük, eşitlik ve insan onuru üzerinden bir sembol inşa etmek.
DEĞİŞİKLİĞİ SİYASETTEN ÇOK SANATSAL SÜREÇLER GETİRDİ!
Burada mesele sadece bir heykel değişikliği değil. Mesele, kamusal hafızanın hangi imgelerle canlı tutulacağı meselesi. Merkezefendi Belediyesi’nin Türkiye genelinde düzenlediği bir yarışma ile 17 aday proje arasından seçilen eserin kültür sanat eserleri üreten (plastik sanatlar konusunda çalışan) bir firma, Dora Sanat tarafından projelendirilmesi de önemli bir ayrıntı. Bu, kararın salt siyasi değil; sanatsal bir süreçle şekillendirildiğini gösteriyor. (Daha önce yine aynı kuruluş tarafından yapılan ve Mustafa Kemal Atatürk’ün çocuklara olan inancını simgeleyen “Sonsuz Gelecek” anıtı da ilçede olumlu karşılanmıştı) Elbette bu değişiklik tartışmasız da olmadı. Belediye meclisinde oy çokluğuyla geçen karar, siyasi ayrışmanın yerel düzeyde de sürdüğünü gösterdi. Ancak demokrasinin doğasında ve tanımında zaten bu yok mu? “Farklı görüşlerin çatışması, tartışması ve sonunda çoğunluk iradesiyle bir kararın ortaya çıkması…”
“DEMOKRASİ ADINA YAPILDI, DEMOKRATİK OYLAMA İLE DEĞİŞTİRİLDİ!”
Belki burada asıl ironik olan da şuydu: “Demokrasi adına yapılan bir anıtın, yine demokratik bir oylamayla değiştirilmesi. Şimdi ortaya çıkan yeni eser, tankın gölgesinden çıkarılmış bir anlatı sunuyor. Sorulması gereken soru şu: Çocuklar bu meydandan geçerken neyi hatırlayacak? Bir savaş makinesini mi, yoksa özgürlük fikrini mi? Anıtlar sadece bugünü değil, yarını da eğitir. Ve bazen bir tankın kaldırılması, sadece bir heykelin değil; bir bakış açısının yer değiştirmesidir.
DEMOKRASİ: “KORKUNUN DEĞİL UMUDUN SEMBOLÜ”
“Toplumlar acılarıyla büyür, ama umutlarıyla yol alır” diye bir söz vardır. Merkezefendi Belediyesi’nin tank figürlü anıtı kaldırıp yerine “İnsan Motifli” bir Demokrasi Anıtı yapma kararı, aslında bu iki duygu arasındaki tercihi anlatıyor. 15 Temmuz’un sembolü bir tank mı olmalıydı, yoksa tankın karşısında duran insanlar mı? (Belki de alelacele yapılan önceki heykelde tank büyük ana tema, insanlar küçük tali tema yapılmış ve bu duygu tam olarak verilememişti) Başkan Şeniz Doğan’ın yaklaşımı ise net oldu. Demokrasi silahla değil, özgür bireylerle yaşar. Bu bakış, korkuyu değil değeri; travmayı değil umudu öne çıkarıyor. Yarışma süreciyle seçilen ve Dora Sanat tarafından yapılan yeni anıt, sanatsal bir üretim olmanın ötesinde bir mesaj da taşıyor: “Demokrasi korkuyla değil, bilinçle korunur.”
ÇOCUKLAR ARTIK BU MEYDAN’DA BİR SAVAŞ MAKİNESİ DEĞİL, ÖZGÜRLÜK FİKRİNİ GÖRECEK!
Belki de bu tartışma ile ilgili en önemli soru şudur; “Çocuklarımız meydandan geçerken neyi görsün istiyoruz? Soğuk yüzlü bir tankı, bir ölüm makinasını mı? Yoksa eşitliği, özgürlüğü ve barışı simgeleyen bir anlatıyı mı?” Anıtlar taş, metal (ve anıtta olduğu gibi fiberglastan) yapılır. Ama anlamlarını halk yükler, biz yükleriz. Ve bazen bir değişiklik, bir silme değil; yeni bir sayfa açma çabasıdır…
BİR TARTIŞMA, BİR HATIRLATMA!
Merkezefendi Belediyesi tarafından, FETÖ’nün 15 Temmuz darbe girişiminin 1. yılında 15 Temmuz 2017 tarihinde Selçukbey Mahallesi'nde yaptırılan 15 Temmuz Şehitler Anıtı'ndaki tank heykeli geçtiğimiz aylarda kaldırılırken, yerine jüri tarafından yarışma ile seçilen Demokrasi Anıtı tamamlandı ve yerine konulması için start aldı. AK Parti İl Başkanı Muhammet Subaşıoğlu’nun Merkezefendi Belediye Başkanlığı döneminde dikilen “15 Temmuz Şehitler Anıtı” (yani; tanklı heykel) yerine yapılan yeni heykel gün yüzüne çıktı ve meydana yerleştirme çalışmaları başladı. Merkezefendi Belediyesi tarafından meclis kararı ile "tanklı anıt" yerine; düzenlenen yarışma sonucu 17 proje arasından seçilen Dora Sanat kuruluşuna yaptırılan "Demokrasi Anıtı" açılışa hazır hale geldi. Demokrasi ve barışın "tankın ön planda olduğu" bir tema ile anlatılamayacağını söyleyen Merkezefendi'nin kadın Başkanı Şeniz Doğan, "Demokrasi ve barış topla, tüfekle ve tankla gelmez. Eşit ve özgür insanlarla olur. Çocuklarımıza bunu gösterip, öğretmemiz gerek" dedi. Merkezefendi ilçesinde daha önce de yine Dora Sanat tarafından "Atatürk'ün çocuklara ve geleceğe olan inancını" simgeleyen "sonsuz gelecek" temalı bir anıt yapılmış ve heykel ilgiyle karşılanmıştı.
SANAT YARIŞMASI İLE SEÇİLDİ
CHP’li Şeniz Doğan başkanlığındaki Merkezefendi Belediye Meclisinde Temmuz 2024’te alınan kararla “15 Temmuz Şehitler Anıtı ve Şehitler Yolu’na” hem demokrasiye hem de ilçeye yakışır daha estetik güzellikte bir eser yapılması için Türkiye genelinde “Demokrasi Anıtı” temalı bir anıt/heykel yarışması düzenlenmişti. Yarışma sonucu belirlenen heykelin yapımı tamamlanarak yerine yerleştirilmeye başlandı. Tırla alana getirilen heykel, kaldırılan tank replikaları ve insan figürleri yerine yapılan kaide üzerine iş makineleri ile yerleştirildi.
MECLİSTEN OY ÇOKLUĞUYLA GEÇMİŞTİ
Ak Partili eski Başkan (AK Parti Denizli İl Başkanı) Muhammet Subaşıoğlu döneminde yaptırılan 'Tanklı Anıt'ın CHP'li Başkan Şeniz Doğan tarafından kaldırılması Merkezefendi Belediye Meclisi'nde tartışmaları da beraberinde getirmişti. Merkezefendi Belediye Meclisinde 8 Temmuz 2024’te alınan karar özetinde “İlçemiz sınırlarında Selçukbey Mahallesinde bulunan “15 Temmuz Şehitler Anıtı ve Şehitler Yolu’na” hem demokrasimize hem de ilçemize yakışır daha estetik güzellikte bir eser yapılması için Türkiye genelinde “Demokrasi Anıtı” temalı bir anıt/heykel yarışması düzenlenmesi planlanmaktadır. Yarışma sonucunda belirlenen başarılı üç eser sahiplerinden, birinciye 70.000,00 TL (Yetmişbin Türk Lirası), ikinciye 20.000,00 TL (Yirmibin Türk Lirası), üçüncüye 15.000,00 TL (Onbeşbin Türk Lirası) ödül verilmesini uygun gören Plan ve Bütçe Komisyonu raporunun komisyondan geldiği şekliyle kabulüne 10 ret oya karşılık, 27 kabul oyla ve oyçokluğuyla 08/07/2024 tarihinde karar verildi.” ifadelerine yer verildi.