Teknoloji Haber - 3005 kodlu Sosyal ve Beşerî Bilimlerde Yenilikçi Çözümler Araştırma Projeleri Destek Programı kapsamında sunulan disiplinlerarası bir yaklaşımla yürütülecek olan projede ayrıca Pamukkale Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Tarih Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Sezen Karabulut ile Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümünde Arş. Gör. Dr. Merve Özdeş Demir ve İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsünden Öğr. Gör. Dr. Mustafa İlter araştırmacı olarak yer alıyor.
“TÜBİTAK 3005-Sosyal ve Beşerî Bilimlerde Yenilikçi Çözümler Araştırma Projeleri Destek Programı” kapsamında sunulan ve 24 ay süreyle destek gören projeleri hakkında bilgi veren Proje Yürütücüsü Prof. Dr. Umut Karabulut şunları aktardı: “1923–1938 yılları arasında Türkiye’de yayımlanmış çok sayıda okuyucu mektubunu, yapay zekâ tabanlı doğal dil işleme (NLP) ve büyük dil modelleri (LLM) yöntemleri ve aşağıdan tarih yaklaşımıyla inceleyerek, Atatürk Dönemi Türkiye’sinde halkın gündelik taleplerini, beklentilerini ve eleştirilerini sistematik biçimde ortaya koyup, sıradan insanların siyasi, iktisadi ve toplumsal gündemlerini ve iktidar merkezli süreçleri ne kadar etkilediğini anlama girişimidir. Okuyucu mektuplarına dair literatür; tarihsel ve sosyolojik bağlamda çalışmalarla ve genellikle sınırlı veriler üzerinden ortaya çıkmış, yüzlerce mektubun sayısal ve veri odaklı yöntemlerle bütüncül bir analizi yapılmamıştır. Ayrıca dönem Türkçesinin dilsel özelliklerine uyarlanmış NLP modellerinin kullanımı da oldukça sınırlıdır ve bu durum literatürde önemli bir boşluk doğurmaktadır. Proje, bu boşluğu doldurarak hem sosyal-beşerî bilimlerde hem de yapay zekâ araştırmalarında yeni bir kavramsal ve metodolojik çerçeve önermektedir.”
Projede veri seti olarak okuyucu mektupları kullanılarak, aşağıdan tarih yöntemiyle Atatürk Dönemi Türkiye’sinde sıradan insanların gündemlerine odaklanılacağını, siyasi, iktisadi ve toplumsal süreçler aşağıdan yukarıya doğru bir perspektifle açıklanacağını belirten Prof. Dr. Karabulut sözlerine şöyle devam etti: “Modernleşmenin hız kazandığı, ulus-devletleşme sürecinin yaşandığı ve devlet otoritesinin daha güçlü hissedildiği bu dönemde, sıradan insanların gündemlerini kavrayabilmek ve iktidar politikalarıyla örüntülerini anlayabilmek için okuyucu mektuplarının yanı sıra ilgili süreli yayınlarda yer bulan hükümet gündemine yönelik haberlerin içeriklerinden de yararlanılacaktır. Bunlar doğal dil işleme ve büyük dil modelleri ile analiz edilecek ve iki yönlü incelemeye tabi tutulacaktır: İlk olarak iktidar mekanizmasının aldığı kararların aşağıdaki insanlara etkisi takip edilecek, ikinci olarak ise bireylerin talep, eleştiri ve beklentilerinin siyasi, iktisadi ve toplumsal politikaları etkileyip etkilemediği gözlemlenecektir. Böylelikle bütüncül bir tarihsel bakış açısına ulaşılmaya çalışılacaktır. Projede, 1923-1938 dönemine ait okuyucu mektuplarının dil özelliklerini (dönemin diline özgü kelimeler, deyimler vb.) yakalamak amacıyla, mevcut dil modelleri sürekli öğrenme (continuallearning) yöntemiyle uyarlanacaktır. Bu yöntem, genel amaçlı dil modellerinin tarihsel metinlerin kendine özgü yapısına hassasiyet kazanmasını sağlayarak, analizlerin doğruluğunu ve güvenilirliğini artıracak, aynı zamanda Türkçe dil modelleri için tarihsel bir adaptasyon çerçevesi sunacaktır. Projemizde, toplumun geniş kesimlerinin sesini duyabilmek için farklı siyasi görüşlere sahip süreli yayınlardan oluşan bir veri kümesi seçilmiştir. İktidara yakın ve araştırma döneminin neredeyse tümünde yayınlanmış Hâkimiyet-i Milliye (Ulus) ve Cumhuriyet gazeteleri ile toplumun farklı kesimlerine hitap eden ve sınırlı sürelerde yayınlanmış İkdam, Vakit (Kurun), Akşam ve Tanin gazeteleri ile Sebîlürreşâd ve İctihad dergilerinin sayıları veri seti olarak belirlenmiştir.”