Sağlık Haber
Yeni varyantın yayılımı artabilir
1-Brezilya'da hızla yayılan bu yeni alt varyantın (XFG) uluslararası düzeyde küresel bir tehdit oluşturma veya Türkiye dahil diğer ülkelere hızla sıçrama riski nedir?
Prof. Doktor İftihar Köksal: Brezilya’dan 11 Kasım 2026 tarihli haberde, 2026'nın ilk 42 epidemiyolojik haftasında incelenen 2.199 genom dizisinin yaklaşık %90'ının XFG ve alt soylarına ait olduğu bildirildi. Ancak bu oran, tüm COVID-19 vakalarının %90'ı anlamına gelmiyor. Dünya Sağlık Örgütü DSÖ verilerine göre XFG, Ekim 2026 başında küresel olarak dizilenen örneklerin yaklaşık %52'sini oluşturuyor.
DSÖ, XFG'yi Variant Under Monitoring (VUM)(Takip edilen varyantlar) kategorisinde izliyor. Mevcut veriler diğer dolaşımdaki varyantlara kıyasla ek bir halk sağlığı riski olduğunu göstermiyor. XFG, Omicron ailesinden gelişen ve DSÖ tarafından izlenen bir COVID-19 alt varyantıdır. Brezilya'da incelenen örneklerde yüksek oranda saptanması, bu varyantın dolaşımdaki diğer varyantlara karşı yayılım avantajı kazanmış olabileceğini düşündürebilir. Yeni varyantın yayılımı artabilir, ancak bulaşıcılığın artması hastalığın daha ağır seyredeceği anlamına gelmez. Asıl izlememiz gereken, ağır hastalık ve hastaneye yatış oranlarıdır
Türkiye'de de görülmesi veya yaygınlığının artması olasılığı var
XFG yalnızca Brezilya'ya özgü bir varyant değildir. Dünyanın farklı bölgelerinde zaten dolaşımda bulunmaktadır. Bu nedenle Türkiye'de de görülmesi veya yaygınlığının artması olasılığı vardır. Uluslararası seyahatler ve ülkeler arasındaki yoğun insan hareketliliği, solunum yolu virüslerinin sınırları aşmasını kolaylaştırmaktadır.
COVID-19'un ortadan kalkmadığı unutmayalım
Bununla birlikte, mevcut bilimsel veriler XFG'nin yeni bir küresel sağlık acil durumu oluşturacağını göstermemektedir. Önemli olan, varyantın görülmesinden çok, hastaneye yatışlarda, yoğun bakım gereksiniminde ve ölümlerde artışa yol açıp açmadığının izlenmesidir.
Bu nedenle paniğe gerek yok ancak COVID-19'un ortadan kalkmadığını ve yeni varyantların ortaya çıkmaya devam ettiğini unutmamalıyız.
2- Bu varyantın klinik belirtilerinde veya yayılım hızında, önceki Omicron alt soyu dalgalarından farklı, endişe verici bir mutant özellik gözleniyor mu?
Prof. Doktor İftihar Köksal: XFG varyantında dikkat çeken özellik, diğer bazı Omicron alt varyantlarına göre yayılım avantajı gösterebilmesidir. Bununla birlikte, daha bulaşıcı olabileceğine ilişkin bulguların, hastalığın daha ağır seyrettiği şeklinde yorumlanmaması gerekir.
Bugüne kadar elde edilen veriler, XFG'nin önceki Omicron alt varyantlarından belirgin şekilde farklı bir klinik tablo oluşturduğunu göstermemektedir.
Hastalarda boğaz ağrısı, burun akıntısı, öksürük, halsizlik, baş ağrısı, ateş ve kas ağrıları gibi daha önce de gördüğümüz belirtiler ortaya çıkabilmektedir. Bazı hastalarda alt solunum yolu enfeksiyonu ve zatürre gelişmesi de mümkündür. Şu anda XFG'nin akciğerleri daha fazla etkilediğine, daha ağır zatürreye veya daha yüksek ölüm oranlarına yol açtığına ilişkin güvenilir kanıt bulunmuyor. Ancak yaşlılar, bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler ve ciddi kronik hastalığı olan bireyler açısından COVID-19, hangi varyantla gelişirse gelişsin, hala önemini korumaktadır.
3- Mevcut aşılar veya geçirilmiş COVID-19 enfeksiyonları XFG'ye karşı ne kadar koruyucu?
Prof. Doktor İftihar Köksal: COVID-19 virüsü zaman içerisinde genetik değişikliklere uğrayarak bağışıklık sisteminden kısmen kaçabilen yeni alt varyantlar geliştirebilmektedir. XFG'de de bu yönden bazı değişiklikler söz konusudur. Ancak mevcut veriler, XFG'nin aşılarla veya geçirilmiş enfeksiyonlarla kazanılmış bağışıklıktan tamamen kaçabildiğini göstermemektedir.
Enfeksiyona karşı koruyucu bağışıklık zamanla azalabilir
Burada özellikle vurgulamak istediğim nokta şudur: COVID-19 aşılarının temel amacı yalnızca enfeksiyonu önlemek değil, ağır hastalık, hastaneye yatış ve ölüm riskini azaltmaktır.
Aşılanmış veya daha önce enfeksiyon geçirmiş kişiler yeniden COVID-19 olabilir. Enfeksiyona karşı koruyucu bağışıklık zamanla azalabilmektedir. Buna karşılık, özellikle güncel aşılarla desteklenen bağışıklığın ağır hastalığa karşı koruma sağlaması beklenmektedir.
Bu nedenle ileri yaştaki bireylerin, bağışıklık sistemi baskılanmış hastaların ve diğer yüksek risk gruplarının güncel aşılama önerilerini takip etmeleri önemlidir. Geçmişte COVID-19 geçirmiş olmak, yeniden enfeksiyon gelişmeyeceği anlamına gelmez. Klinikte bunun çok örneğini görüyoruz ve 2-3 kez COVID-19 geçiren hastalarla karşılaşabiliyoruz.
Paniğe kapılmaya gerek yok
4- Vatandaşların bu aşamada dikkat etmesi gereken en önemli hususlar nelerdir?
Prof. Doktor İftihar Köksal: Vatandaşlarımızın yeni varyant nedeniyle paniğe kapılmasına gerek yoktur. Ancak özellikle sonbahar ve kış aylarında solunum yolu enfeksiyonlarının daha kolay yayılabildiğini hatırlatmak isterim.
Öncelikle ateş, öksürük, boğaz ağrısı ve burun akıntısı gibi belirtileri olan kişilerin enfeksiyonu başkalarına bulaştırmamak için mümkün olduğunca evde kalmaları ve özellikle yaşlılarla, kronik hastalığı olanlarla yakın temastan kaçınmaları önemlidir.
Kalabalık ve kapalı ortamlarda havalandırmaya dikkat edilmeli, özellikle risk grubundaki bireyler ve solunum yolu belirtileri bulunan kişiler uygun maske kullanmalıdır.
65 yaş üzerindeki kişiler, bağışıklığı baskılanmış hastalar ve ciddi kronik hastalığı olanlar güncel COVID-19 aşı önerileri açısından değerlendirilmelidir.
COVID-19 kırılgan gruplar için hâlâ ciddi sonuçlara neden olabilir
Risk grubundaki kişilerde COVID-19 geliştiğinde erken tanı önemlidir. Çünkü uygun hastalarda hastalığın ilk günlerinde başlanabilen antiviral tedaviler ağır hastalık riskini azaltabilir.
Özellikle nefes darlığı, göğüs ağrısı, bilinç değişikliği veya belirgin genel durum bozukluğu geliştiğinde gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Unutmamalıyız ki COVID-19 artık pandeminin ilk dönemlerindeki gibi bir tablo oluşturmuyor olabilir; ancak özellikle kırılgan gruplar için hâlâ ciddi sonuçlara neden olabilen bir enfeksiyon hastalığıdır.
