Ekonomi Haber - Elektrikli araç devrimi tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de yayılıyor. Peki ne kadar işlevseller? Özellikle şehirlerarası seyahatlerde elektrikli araçlar için var olan şarj altyapısı ne durumda? Ve içten yanmalı motorlu araçlara oranla ne kadar tasarruflular?
Texas A&M Üniversitesi’nden Dr. Taner Çokyaşar yaptığı çalışmada bu sorulara cevap aradı; Oksijen'den Baran Can Sayın derledi.
Çalışma kapsamında EPDK lisanslı 9 bin 641 şarj istasyonunun yeterliliği tamamı birer birer elektrikli araçların yaptığı 3 milyon şehirlerarası yolculuk rotası baz alınarak sınandı.
Sonucunda ortaya çıkan tablo ise şu: Batarya ömrünü koruyan güvenli aralıkta yani üst sınır yüzde 80, alt sınır yüzde 20’de kullanıldığında tamamlanabilen yolculukların oranı yüzde 0.3. Diğer bir deyişle istasyonlar arasındaki mesafeler o kadar uzun ki, bataryasını korumak isteyen şoförlerin yüzde 99.7’si bir sonraki şarj noktasına ulaşamadan yolda kalıyor.
(Oksijen’in notu: Araştırmaya göre sürücü bataryayı yüzde 100’e kadar doldurup yüzde 10’a inene dek kullandığı zaman modele alınan 2 milyon 161 bin 247 rotanın hepsini tamamlayabiliyor. Ama batarya ömrü göz ardı edilmiş oluyor.)
3 veri seti
Peki bu oranlar nasıl bulundu?
Dr. Çokyaşar sıfırdan üç veri seti yaratmış. OpenStreetMap verilerini kullanarak şehir içi sokaklar hariç otoyolları, devlet yollarını ve il yollarını baz almış. Böylece toplam 55 bin 236 yol bağlantısı elde etmiş. Sonra TÜİK’in nüfus verileriyle 929 ilçeye dağıttığı 100 bin noktadan üç gün için 3 milyon yolculuk türetmiş.
Toplam hacim Karayolları Genel Müdürlüğü’nün günde yaklaşık 1 milyon şehirlerarası özel araç yolculuğu saptamasına endekslenmiş. Üçüncü olarak ise çalışmanın ana konusu olan şarj istasyon verilerini eklemiş.
Elektrikli araçlar için şarj istasyonlarının haritası niteliğindeki Şarj Gezgini kayıtlarında bulunan 170 farklı işletmeciye ait 9 bin 641 istasyonu rotalarda koordinatlarıyla yerleştirmiş.
Bu istasyonlar arasında aslan payı 1827 nokta ile ZES’te. Onu 745 istasyonla Eşarj, 649 istasyonla Trugo takip ediyor. Ama istasyonlar aynı yoğunlukta dağılmıyor. En fazla İstanbul-Ankara-İzmir üçgeni ile Akdeniz kıyı şeridinde var. Yani dağılım düzensiz.
3 milyon araç
Gerisi işin hesap kısmı.
Araçlar yola bataryaları yüzde 80-100 arası dolu çıkıyor. Menzilleri 250-550 kilometre. Enerji sarfiyatları ise kilometre başı 150-250 Wh olarak rastgele dağıtılıyor. Rastgele dağıtımda amaç gerçek dünyada olduğu gibi trafikte bazı araçların daha verimli bazılarının daha verimsiz olduğu bir ortam oluşturmak.
Akabinde modelleme her aracı güzergahında ilerletiyor. Bir sonraki şarj istasyonuna varabilenler atanan rotaya doğru devam ediyor. Bu parametreler dahilinde bataryasını tekrar doldurma imkanı bulamayanlar, yani menzili istasyonların arasındaki mesafeye yetmeyen araçlar doğrudan eleniyor.
Böylelikle 3 milyon araçtan sadece 2 milyon 161 bin 247’si modellemeye giriyor. Şarja erişen araçların en yakın istasyona sapıp bataryayı doldurduğu, sonra güzergahından çıktığı noktaya geri döndüğü farz ediliyor ve rota nihayet bulana dek tekrar işliyor. Ekstra enerji ve zaman kaybı da faturaya ekleniyor.
Kapasite yeterli mi?
Sistem başta her aracın rotasını istasyon kapasitesini yok sayarak tekil bazda işletiyor. Fakat bütün bu tekil araçların senaryoları bütün modelde birleştirilince bazı istasyonlara aynı 15 dakika dahilinde sahip oldukları kapasiteden daha fazla aracın yöneldiği ortaya çıkıyor.
Bu da kapasite yetersizliğine yol açıyor.
Bunun üzerine araştırmada dolu bir istasyona denk düşen araçlara bir bekleme süresi veriliyor ve kaybolan bu süre de yolculuğun ekonomik faturasına yansıyor.
İşte tüm bunlara rağmen maliyet hesabında elektrikli araçlar daha ucuz çıkıyor.
Çalışmanın referans değerlerine göre litresi 50 liralık benzin 14 kilometre/litre verimlilikle kilometre başına yaklaşık 3.57 lira maliyet yaratırken kWh’si 13 lira olan elektrik kilometre başına ortalama 200 Wh tüketimle sadece 2.6 liralık maliyete neden oluyor.
Enerji sarfiyatında yüzde 27’lik bu avantaj şarj istasyonu ağındaki sapmaların ve bekleme sürelerinin yol açtığı zararı telafi edip daha karlı bile oluyor.