İzmir'de tarihin en büyük siyasi depremi yaşanıyor. 7 Ekim 2026. Yer: Ankara AK Parti Kongre Merkezi. 2024'te CHP'den seçilen, Haziran 2026'da CHP'den istifa edip bağımsız kalan İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın bizzat rozet takmasıyla resmen AK Parti'ye katıldı. AK Parti, 27 yıl sonra İzmir Büyükşehir'i devraldı. Ama İzmir bu devri kabul etmedi. Halk sokağa çıktı. Ve yüksek sesle; "Oylarımı geri çağırıyorum!" diye haykırdı.
CADEDE SOKAK ATEŞ YERİ
Tugay'ın rozet töreni Ankara'da yapılırken, İzmir yanıyordu. Alsancak ÖSYM önü, Gündoğdu Meydanı, Cumhuriyet Meydanı... İzmir Emek ve Demokrasi Güçleri, YENİ Parti, Sol Parti, EMEP, TİP... "Seçmen iradesinin gasp edildiği" gerekçesiyle yürüyüş başlattı. Polisin kurduğu barikatlar aşıldı, arbedeler yaşandı. Slogan netti: "Benim oyumu AK Parti'ye taşımak etik değildir, bu bir hırsızlıktır!" YENİ Parti lideri Özgür Özel, Erdoğan'ı "tarihe yeni bir utanç fotoğrafı bırakmakla" suçladı: "İzmir'i sandıkta hiç kazanamadın, kapkaçla da kazanamayacaksın." Milletvekili Tuncay Özkan "seçmen iradesine çökme", tutuklu eski Başkan Tunç Soyer ise "Kendisine saygısını kaybedenden geriye hiçbir şey kalmaz" dedi. Sol Parti İzmir İl Örgütü ise manşeti attı: "1 kişi oy veren 1.2 milyon kişinin iradesini silip atıp gidemez. Bu kent sahipsiz değildir."
MECLİSTE MUHALEFETE DÜŞTÜ!
İşin en çarpıcı yanı neydi biliyor musunuz? Cemil Tugay koltuğu AK Parti'ye taşıdı ama meclisi taşıyamadı! 184 sandalyeli İzmir Büyükşehir Belediye Meclisi'nde tablo Tugay açısından tam bir kilitlenme: “YENİ Parti: 93 sandalye (Tek başına çoğunluk), AK Parti: 39 sandalye (Tugay'la 38'den 39 oldu), CHP: 33 sandalye, Bağımsızlar: 11, MHP: 7, BBP: 1. Yani Cumhur İttifakı toplam 47'de kaldı. Muhalefet bloku 126! Peki bu ne demekti? Tugay artık bütçeyi, imar planını, borçlanmayı, taşınmaz satışını meclisten tek başına geçiremez. İzmir'i ya sürekli uzlaşı ya da tam bir kilitlenme bekliyor.
NEDEN GEÇTİ?
Tugay'ın gerekçesi: "İzmir'in altyapı, körfez temizliği, bütçe sıkıntıları gibi kronik sorunları merkezi yönetimle çözülür." Törende de aynı şeyi söyledi: "AK Parti ailesinin desteğiyle İzmir'i ayağa kaldırmak ve yeniden inşa etmek üzere yola çıkıyoruz." Ama İzmirli ikna değil.
VE ŞİMDİ YENİ BİR YOL: “GERİ ÇAĞIRMA HAKKI!”
YENİ Parti, Türkiye'de olmayan bir hakkı İzmir'de fiilen çalıştırmaya hazırlanıyor. RECALL; “Geri Çağırma Hakkı!” Nedir bu geri çağırma hakkı? Seçmen, seçtiği kişiyi süresi dolmadan imza toplayıp referandumla görevden alıyor. Dünyada Küba, Venezuela, Bolivya, Ekvador, Tayvan'da, ABD eyaletlerinde ve İsviçre'de var. Türkiye'de anayasada yok ama tartışması var. Prof. Clara Egger'den Doç. Dr. Tolga Şirin'e, Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Mehmet Uçum'a kadar herkes "bu hak yeni anayasaya girmeli" diyor. İddiaya göre YENİ Parti, İzmir'de sembolik de olsa vatandaşın önüne sandık koyacak. "Tugay'ın meşruluğu var mı, yok mu?" diye oylatacak. Resmi sonucu olmayacak ama siyasi sonucu çok ağır olacak. YENİ Parti ve CHP il örgütleri ile muhalifler yeni bir kararı almış: Kesintisiz eylem, mecliste hukuki blokaj, her karara dava, sokakta imza kampanyası. Mesaj tek: "İstifa et!" Tugay AK Parti'de... Ama İzmir, Tugay'a verdiği oyları geri çağırıyor. Ve bu kavga bu kentte daha yeni başlıyor!
GERİ ÇAĞIRMA HAKKI NEDİR?
Geri çağırma hakkı (İngilizce: recall, (the right to recall), seçmenlerin, seçtikleri bir kamu görevlisini, milletvekilini veya yerel yöneticiyi görev süresi dolmadan önce toplu imzalı dilekçe ve halk oylaması (referandum) yoluyla görevden alabilmesini sağlayan doğrudan demokrasi mekanizmasıdır. Bu ilkesel hak; kökleri Antik Yunan’a uzanan önemli bir demokratik hak. Seçilmiş kişilerin hesap verebilirliğini artırmak için kullanılan bir siyasi katılım ve denetim aracıdır. Süreç; belirli bir oran veya sayıda seçmenin imzasıyla geri çağırma talebi başlatılır. Gerekli şartlar sağlanırsa yetkili merciler tarafından bir referandum (halk oylaması) tarihi belirlenir. Halk oylamasından "görevden alınsın" (evet) kararı çıkarsa, yetkilinin görevi sona erer. Dünyanın çeşitli ülkelerinde anayasal bir şekilde uygulamaları vardır. Doğrudan demokrasinin bulunduğu İsviçre gibi konfederal ya da ABD ve Almanya gibi federal devletlerde uygulamaları var. Amerika Birleşik Devletleri’nde birçok eyalette (valiler ve yerel yöneticiler için) yaygın olarak uygulanır. Venezuela gibi ülkelerde devlet başkanlığı düzeyine kadar genişletilebilen örnekleri bulunur. Aslında geri çağırma hakkını bütün seçilmişler için uygulayan beş ülke var dünyada. “Küba, Venezuela, Bolivya, Ekvador ve Tayvan.” (Bu ülkelerin aralarında demokrasileri kusurlu olanlar da bulunmuyor değil) Bu konuda Türkiye'deki Durum ise şöyle; Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nda ve seçim mevzuatında seçmenlere tanınan genel bir geri çağırma (recall) hakkı bulunmamaktadır. Siyasi hukuk ve demokrasi tartışmalarında, istifa etmeyen veya görevini kötüye kullanan seçilmişler için bu hakkın anayasaya eklenmesi gerektiği yönünde öneriler ve akademik tartışmalar yer almaktadır. Doçent Dr. Tolga Şirin’in daha yayınlanan “Halk, istifa etmeyen siyasetçiyi geri çağırabilmeli” içerikli bir makalesi vardır. Cumhurbaşkanı Başdanışmanı ve Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu Başkanvekili Mehmet Uçum’un yayımladığı Pazar yazılarından birinde, yeni anayasada yer alabileceğini belirttiği halkın siyasetçiyi “geri çağırma hakkı” (the right to recall/le droit de révocation) ile ilgili notu bulunuyor. Groningen Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Profesörü Clara Egger, demokrasilerde halkın yöneticileri belirli bir süre için seçtiğine, ama bu süre boyunca üzerinde hiçbir kontrolü bulunmadığına işaretle, seçilmiş siyasetçinin seçmenlerini yanıltacak ölçüde yanlışlıklar yaptığında daha süresini doldurmadan görevden alınmasını mümkün kılan bu hakkın tanınması gerektiğini savunuyor.
